สรุปสั้น
- งบการเงินเล่าสามเรื่อง บริษัทหากำไรอย่างไร บริษัทใช้เงินอย่างไร และบริษัทเสี่ยงตรงไหน
- การอ่านที่มีประโยชน์คือการเทียบสองปี และถามว่าตัวเลขแต่ละตัวเปลี่ยนเพราะอะไร
- ในตัวอย่าง รายได้โต 25% แต่กำไรลด เงินสดลด 10 ล้านบาท และหนี้เพิ่ม 18 ล้านบาท
งบการเงินมาถึงโต๊ะ เจ้าของเปิดไปดูบรรทัดกำไรสุทธิ พยักหน้า แล้วปิดแฟ้ม ก็เหมือนได้ผลตรวจสุขภาพประจำปีหลายหน้า แล้วอ่านแค่บรรทัดสุดท้ายว่าปกติหรือไม่ ค่าที่เริ่มผิดปกติและแนวโน้มของมันซึ่งเป็นข้อมูลที่มีค่าที่สุดจึงถูกข้ามไป
เจ้าของไม่จำเป็นต้องเป็นนักบัญชี เพียงแยกให้ออกว่างบแต่ละฉบับตอบคำถามอะไร แล้วถามนักบัญชีให้ตรงจุด
สามเรื่องที่งบเล่า
เรื่องที่ 1 หากำไรอย่างไร
อ่านจากงบกำไรขาดทุน ดูการเติบโต Gross Margin ค่าใช้จ่ายต่อยอดขาย และดอกเบี้ย คำถามหลักคือกำไรมาจากการขายมากขึ้น หรือมาจากการขายดีขึ้น
เรื่องที่ 2 ใช้เงินอย่างไร
อ่านจากงบกระแสเงินสด แยกเงินจากการดำเนินงาน การลงทุน และการจัดหาเงิน คำถามหลักคือธุรกิจสร้างเงินเองได้ไหม หรือต้องอาศัยเงินกู้
เรื่องที่ 3 เสี่ยงตรงไหน
อ่านจากงบแสดงฐานะการเงิน ดูลูกหนี้ สินค้า หนี้ระยะสั้น และส่วนของผู้ถือหุ้น คำถามหลักคือถ้าเกิดเรื่องไม่คาดคิด บริษัทมีสิ่งใดรองรับ
หมายเหตุประกอบงบ
บอกรายละเอียดที่ตัวเลขบอกไม่ได้ เช่น นโยบายบัญชี รายการกับกิจการที่เกี่ยวข้อง ภาระผูกพัน และคดีความ อ่านสองเรื่องหลังก่อนเสมอ
ตัวอย่าง: รายได้โต แต่สุขภาพแย่ลง
ตัวอย่างสมมติ บริษัทการค้าแห่งหนึ่ง ตัวเลขเป็นล้านบาท
| รายการ | ปีก่อน | ปีนี้ |
|---|---|---|
| รายได้ | 80.0 | 100.0 |
| ต้นทุนขาย | 54.4 | 71.0 |
| Gross Margin | 32.0% | 29.0% |
| ค่าใช้จ่ายขายและบริหาร | 16.0 | 19.0 |
| ดอกเบี้ย | 2.0 | 3.5 |
| กำไรสุทธิหลังภาษี 20% | 6.08 | 5.20 |
| เงินสดปลายงวด | 14.0 | 4.0 |
| ลูกหนี้การค้า | 10.0 | 20.0 |
| สินค้าคงเหลือ | 9.0 | 17.0 |
| เจ้าหนี้การค้า | 6.0 | 8.0 |
| หนี้สินที่มีดอกเบี้ย | 30.0 | 48.0 |
| ส่วนของผู้ถือหุ้น | 40.0 | 42.0 |
เรื่องที่ 1 รายได้โต 25% แต่กำไรสุทธิลด 14.5% เพราะ Gross Margin ลด 3 จุด และดอกเบี้ยเพิ่ม ถ้าอ่านแค่รายได้จะสรุปผิดทันที
เรื่องที่ 2 กระแสเงินสดในตัวอย่างนี้ ถ้าสมมติค่าเสื่อม 3 ล้าน ลงทุน 17 ล้าน และจ่ายปันผล 3.2 ล้าน
| กระแสเงินสด (ล้านบาท) | ปีนี้ |
|---|---|
| กำไรสุทธิ + ค่าเสื่อม | 8.2 |
| ลูกหนี้และสินค้าเพิ่ม สุทธิเจ้าหนี้ | (16.0) |
| จากการดำเนินงาน | (7.8) |
| ลงทุน | (17.0) |
| กู้เพิ่มสุทธิ 18.0 หักปันผล 3.2 | 14.8 |
| เงินสดเปลี่ยนแปลง | (10.0) |
เรื่องที่ 3 D/E เพิ่มจาก 0.75 เป็น 1.14 เท่า EBIT ต่อดอกเบี้ยลดจาก 4.8 เป็น 2.9 เท่า ระยะเก็บหนี้เพิ่มจาก 46 เป็น 73 วัน และสินค้าค้างเพิ่มจาก 60 เป็น 87 วัน
สรุปคือบริษัทซื้อการเติบโตด้วยเงินกู้ ขณะที่กำไรต่อบาทของยอดขายลดลง การกู้ลงทุนไม่ได้ผิด แต่ต้องมีคำตอบว่าลงทุน 17 ล้านจะสร้างเงินสดกลับมาเมื่อไร
ห้าคำถามที่ควรถามนักบัญชี
- ถ้าไม่นับรายการครั้งเดียว กำไรปกติของปีนี้เท่าไร
- Gross Margin เปลี่ยนเพราะราคา ต้นทุน หรือสัดส่วนสินค้า
- ลูกหนี้ที่เกินกำหนดเกิน 90 วันมีเท่าไร อยู่ที่ลูกค้ารายใด ตั้งค่าเผื่อแล้วหรือยัง
- สินค้าใดไม่เคลื่อนไหวเกินหกเดือน มูลค่าเท่าไร
- มีหนี้หรือภาระผูกพันใดครบกำหนดใน 12 เดือนข้างหน้า และมีเงินจากแหล่งใดรองรับ
งบของบริษัทพัฒนาอสังหาริมทรัพย์อ่านต่างออกไป เพราะที่ดินและงานระหว่างก่อสร้างเป็นสินค้าคงเหลือ เงินรับล่วงหน้าจากลูกค้าเป็นหนี้สิน และขาดทุนก่อนเริ่มโอนอาจเป็นภาพปกติ ควรอ่านควบคู่กับรายงานการขายและความคืบหน้าก่อสร้าง
ลำดับการอ่านภายในสิบห้านาที
เริ่มจากเงินสดปลายงวดและหนี้ที่ครบกำหนดใน 12 เดือน เพราะเป็นเรื่องที่รอไม่ได้ จากนั้นดูรายได้และ Gross Margin เทียบปีก่อน แล้วเปิดงบกระแสเงินสดเพื่อดูว่าเงินจากการดำเนินงานเป็นบวกหรือไม่ ต่อด้วยลูกหนี้และสินค้าเทียบกับยอดขาย และปิดท้ายด้วยหมายเหตุ ถ้ามีตัวเลขใดเปลี่ยนเกินสิบเปอร์เซ็นต์ ให้จดเป็นคำถาม ไม่จำเป็นต้องหาคำตอบเองทั้งหมด
งบที่ดีไม่ได้แปลว่าไม่มีปัญหา และงบที่ไม่สวยก็ไม่ได้แปลว่าบริษัทแย่เสมอไป ปีที่ลงทุนหนักอาจมีเงินสดลดลงตามแผน สิ่งที่ต้องดูคือคำอธิบายสอดคล้องกับตัวเลขหรือไม่ และมีแผนรองรับความเสี่ยงที่เห็นหรือเปล่า
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ขอให้แสดงงบเปรียบเทียบอย่างน้อยสองงวด พร้อมส่วนต่างเป็นบาทและร้อยละ
- กันเวลาอ่านงบกับฝ่ายบัญชีเดือนละครั้ง โดยใช้สามเรื่องนี้เป็นวาระ
- เลือกอัตราส่วนหลักไม่เกินหกตัว และคงวิธีคำนวณเดิมทุกงวด
- อ่านหมายเหตุเรื่องรายการเกี่ยวข้อง ภาระค้ำประกัน และหนี้ที่ใกล้ครบกำหนดทุกครั้ง
- จดคำตอบและผู้รับผิดชอบ เพื่อกลับมาตามในเดือนถัดไป