เงินบริษัทปนเงินครอบครัว: แยกกระเป๋าอย่างไรให้รอด

ธุรกิจครอบครัวจำนวนมากเริ่มจากบัญชีเดียวและกระเป๋าเดียว ค่าน้ำมันรถของลูก ค่าเล่าเรียน ค่าเดินทางของญาติ และเงินที่พ่อหยิบไปซื้อที่ดิน ล้วนผ่านบริษัท ช่วงที่กิจการยังเล็ก วิธีนี้ดูสะดวก เมื่อบริษัทโตและคนในครอบครัวเข้ามาทำงานมากขึ้น กระเป๋าใบเดิมจะกลายเป็นคำถามว่าของชิ้นไหนเป็นของใคร ใครหยิบไปเท่าไร และทำไมคนหนึ่งได้มากกว่าอีกคน

หลายบ้านมีงบบริษัทที่ผู้สอบบัญชีลงนามทุกปี แต่ไม่มีตัวเลขฝั่งครอบครัวเลยแม้แต่หน้าเดียว ปัญหาจึงไม่ใช่การไม่มีงบ แต่เป็นการไม่มีเส้นแบ่งว่าอะไรเป็นต้นทุนธุรกิจ อะไรเป็นผลตอบแทนของคนทำงาน และอะไรเป็นผลตอบแทนของผู้ถือหุ้น

เงินปนกันเสียหายสามชั้น

ตัวอย่าง: กำไรจริงอยู่ตรงไหน

แยกเงินด้วยสี่ช่องทาง

เงินจากบริษัทไปถึงคนในครอบครัวควรมีเหตุผลรองรับเพียงสี่แบบ และแต่ละแบบต้องมีเอกสารของตัวเอง

เมื่อแยกแล้ว ฝั่งครอบครัวควรมีบัญชีกลางของตัวเอง มีงบใช้จ่ายรายปี และรายงานหนึ่งหน้าที่แสดงว่าเงินเข้ามาจากช่องทางใด ใช้ไปกับอะไร และทรัพย์สินของครอบครัวอยู่ในชื่อใคร นี่คือจุดเริ่มต้นของ Family Office ในความหมายที่ใช้งานได้จริง ซึ่งเริ่มจากบัญชีและรายงานได้โดยไม่ต้องตั้งบริษัทใหม่

Family Constitution ควรตอบอะไร

ธรรมนูญครอบครัวไม่ใช่เอกสารสวยงาม แต่เป็นข้อตกลงล่วงหน้าเรื่องที่คุยยากในวันที่ทุกคนยังไม่ขัดแย้ง อย่างน้อยควรตอบได้ว่า ใครเข้าทำงานในบริษัทได้และต้องมีคุณสมบัติอะไร ค่าตอบแทนคนในครอบครัวกำหนดอย่างไร นโยบายเงินปันผลเป็นแบบใด คนที่ไม่ทำงานในบริษัทมีสิทธิอะไร ถ้าจะขายหุ้นต้องเสนอใครก่อน และเมื่อขัดแย้งกันจะตัดสินอย่างไร ประเด็นที่มีผลบังคับควรย้ายไปอยู่ในข้อบังคับบริษัท สัญญาผู้ถือหุ้น หรือพินัยกรรมโดยให้ทนายความจัดทำ เพราะธรรมนูญอย่างเดียวอาจไม่มีผลทางกฎหมาย

สิ่งที่ควรทำต่อ

• ดึงรายการย้อนหลัง 12 เดือน แยกรายจ่ายที่เป็นของครอบครัวออกจากรายจ่ายธุรกิจ
• กระทบยอดเงินกู้กรรมการและลูกหนี้กรรมการ พร้อมจัดทำแผนชำระหรือแปลงสภาพ
• ปรึกษาผู้สอบบัญชีและที่ปรึกษาภาษีเรื่องรายการย้อนหลังก่อนแก้ไขบัญชี
• เปิดบัญชีครอบครัวแยก และหยุดจ่ายรายการส่วนตัวผ่านบริษัทตั้งแต่เดือนถัดไป
• กำหนดค่าตอบแทนของคนในครอบครัวตามงานจริง
• ทำรายงานครอบครัวหนึ่งหน้า และประชุมครอบครัวอย่างน้อยปีละครั้ง
• ร่างข้อตกลงครอบครัว แล้วให้ทนายความแปลงส่วนที่ต้องบังคับได้เป็นเอกสารทางกฎหมาย