สรุปสั้น
คำถามตาม TFRS 15 คือค่าใช้จ่ายนั้นเป็น Incremental หรือไม่ ไม่ใช่ว่าผู้รับเป็นพนักงานหรือตัวแทน Commission ที่จ่ายเฉพาะเมื่อขายได้เป็นสินทรัพย์ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา ทั้งกรณีพนักงานและตัวแทน ส่วนเงินเดือนและโบนัสที่ไม่ผูกกับการได้สัญญาเป็นค่าใช้จ่ายทันที
หลักการ Incremental Costs of Obtaining a Contract
ธุรกิจที่อาศัยทีมขายมักจ่าย commission เพื่อจูงใจให้ปิดการขาย คำถามทางบัญชีคือควรบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทันที หรือรับรู้เป็นสินทรัพย์แล้วตัดจ่ายตามการโอนสินค้าหรือบริการ TFRS 15 ย่อหน้า 91-95 กำหนดว่าต้นทุนส่วนเพิ่มในการได้มาซึ่งสัญญา ซึ่งคาดว่าจะได้รับคืน ต้องรับรู้เป็นสินทรัพย์ และตัดจ่ายอย่างเป็นระบบให้สอดคล้องกับการโอนสินค้าหรือบริการตามสัญญา
- ค่าใช้จ่ายเกิดขึ้นเพราะได้สัญญา หากไม่ได้สัญญาจะไม่เกิด
- ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายที่จะเกิดอยู่แล้วไม่ว่าจะได้สัญญาหรือไม่
แยกตามลักษณะรายจ่าย ไม่ใช่ตามสถานะผู้รับ
| ลักษณะ | พนักงานภายใน | ตัวแทนภายนอก | การบันทึก |
|---|---|---|---|
| จ่ายเมื่อปิดการขายได้ของสัญญานั้น | Commission ตามยูนิตที่ขายได้ | Commission-only | Incremental: Capitalize เป็นสินทรัพย์ แล้วตัดจ่าย |
| เกิดขึ้นไม่ว่าจะได้สัญญาหรือไม่ | เงินเดือน เงินสมทบ สวัสดิการ | ค่าที่ปรึกษารายเดือนแบบคงที่ | ไม่ Incremental: ค่าใช้จ่ายทันที |
| ผูกกับผลประกอบการรวมหรือเกณฑ์อื่น | โบนัสประจำปีตามภาพรวม | Retainer ตามยอดรวมที่ไม่ผูกกับสัญญา | ประเมินรายกรณี ส่วนใหญ่เป็นค่าใช้จ่าย |
ข้อระวัง: การอ้างว่า commission พนักงานเป็นค่าตอบแทนตามการจ้างงาน จึงลงค่าใช้จ่ายทันที ใช้ได้เฉพาะเมื่อเป็นรายจ่ายที่เกิดอยู่แล้วจริง ถ้าจ่ายเพราะขายยูนิตนั้นได้ ถือเป็น Incremental เช่นกัน ควรดูเงื่อนไขในนโยบาย commission ไม่ใช่ชื่อบัญชี
Practical Expedient ตามย่อหน้า 94
กิจการเลือกรับรู้เป็นค่าใช้จ่ายทันทีได้ หากระยะเวลาตัดจ่ายของสินทรัพย์ไม่เกิน 1 ปี สำหรับโครงการพรีเซลที่ใช้เวลาตั้งแต่จองถึงโอนเกิน 1 ปี จะใช้ทางเลือกนี้ไม่ได้ แต่ยูนิตสร้างเสร็จที่ขายและโอนภายใน 1 ปีอาจใช้ได้ ถ้ากำหนดเป็นนโยบายและใช้สม่ำเสมอกับสัญญาลักษณะเดียวกัน
การบันทึกบัญชี
A รายจ่ายที่ไม่ Incremental
Dr ค่าใช้จ่ายขาย เงินเดือนหรือโบนัส / Cr เงินสดหรือค่าใช้จ่ายค้างจ่าย
B Commission ที่เป็น Incremental ทั้งพนักงานและตัวแทน
Dr สินทรัพย์ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา / Cr เงินสดหรือเจ้าหนี้ค่า commission
C เมื่อโอนกรรมสิทธิ์
Dr ค่าใช้จ่ายขาย ค่า commission (ตัดจ่าย) / Cr สินทรัพย์ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา
ในกรณีขายห้องชุดที่รับรู้รายได้ ณ จุดเวลาเดียว การตัดจ่ายเกิดในวันโอน ถ้ามีการยกเลิกสัญญาก่อนโอนให้พิจารณา clawback และการด้อยค่าตามย่อหน้า 101
Decision Tree
| คำถาม | Yes | No |
|---|---|---|
| จ่ายเพราะได้สัญญานั้นโดยตรงหรือไม่ | ไปคำถามถัดไป | ค่าใช้จ่ายทันที |
| คาดว่าจะได้รับคืนจากรายได้ค่าขายหรือไม่ | ไปคำถามถัดไป | ค่าใช้จ่ายทันที |
| ระยะเวลาตัดจ่ายไม่เกิน 1 ปี และกิจการเลือก Practical Expedient หรือไม่ | ค่าใช้จ่ายทันที | Capitalize และตัดจ่ายเมื่อโอน |
ข้อควรทำในนโยบายบัญชี
- กำหนดนิยามรายจ่ายที่เป็น Incremental ตามเงื่อนไขของนโยบาย commission
- ติดตามสินทรัพย์เป็นรายยูนิต เพื่อให้ตัดจ่ายตรงกับวันโอน
- ทบทวนการด้อยค่าและการยกเลิกสัญญาทุกสิ้นงวด
- กิจการที่ใช้ TFRS for NPAEs ควรยืนยันนโยบายกับผู้สอบบัญชี เพราะไม่มีหลักเกณฑ์เฉพาะเหมือน TFRS 15
- เปิดเผยแนวทางเป็นลายลักษณ์อักษรให้ทีมขายและทีมบัญชีใช้ร่วมกัน
การตัดสินใจนี้ไม่ใช่เรื่องของการเลือกรหัสบัญชี แต่สะท้อนการจับคู่ต้นทุนกับรายได้ที่เกี่ยวข้องอย่างเหมาะสม ทำให้งบการเงินสะท้อนผลการดำเนินงานของแต่ละงวดได้ถูกต้อง